44891831 (021)

1031226 (0912)

  • 1397-03-29

ساز چنگ-پیشینه و معرفی

چنگ یکی از قدیمی ترین سازهای ایرانی است که اسناد قابل اعتنایی دارد. کهن ترین نشانه مربوط به آن، در استان خوزستان یافت شده است. نقش های برجسته بر روی یک مهر بسیار قدیمی متعلق به 4000 سال پیش از میلاد مسیح، گروه کوچکی از نوازندگان و یک خواننده را نشان می دهد که در بین آن ها یک نفر نوازنده چنگ دیده می شود. علاوه بر این، نقش برجسته ای متعلق به قرن چهارم میلادی در شهر کرمانشاه واقع در غرب ایران سند گویای چنگ نوازی در هزار و پانصد سال پیش است. این نقش برجسته، صحنه شكار گراز توسط یکی از پادشاهان ساسانی را نشان می دهد. در مركز صحنه، شاه در داخل قایقی ایستاده كه در اطراف او نوازندگان زن قرار دارند. او با تیر و كمان در حال تیراندازی به طرف دو گرازی است كه به سویش جهیده اند. داخل این قایق علاوه بر پادشاه، چهار نفر دیگر حضور دارند. نفر اول و پنجم ، پاروزن هستند و نفر دوم خدمه شاه است كه تیری در دست دارد. نفر چهارم نیز چنگ نوازی است كه در حال نواختن چنگ می باشد. در اطراف این قایق ، پرندگان و ماهیان در میان گیاهان آبزی در حركتند. در عقب قایق شاه، قایق دیگری دیده می شود كه چهار نوازنده زن ، در حال نواختن چنگ می باشند. چنگ به دلایلی احتمالاً سلیقه ای، از دیرباز ساز مورد علاقه زنان بوده است. حتی در دوره حاضر که در بیشتر مشاغل، هیچ اجباری برای زنانه و مردانه بودن نیست، باز هم دیده می شود که بیشتر نوازندگان چنگ در نقاط مختلف جهان، زنان هستند. چنگ که روزگاری یک ساز مهم موسیقی زمان خود بود، پس از سقوط پادشاهی ساسانی در قرن هفتم میلادی، کم کم اعتبار گذشته خود را از دست داد و حضور آن در صحنه موسیقی ایران کم فروغ شد. آخرین نشانه های چنگ نوازی مربوط به قرن یازده خورشیدی، اوایل دوران صفویه (قرن هفدهم میلادی) است و می توان گفت پس از آن، چنگ فقط یک واژه موسیقایی در نوشته های بعدی بوده و هیچ گاه معرف سازی زنده نبوده است. اما این ساز با ورود با فرهنگ موسیقی اروپا، کم کم در ارکسترهای بزرگ جای محکمی باز کرد و نام هارپ Harp به خود گرفت. هارپ اینک در تمام فرهنگ های متأثر از جهان غرب، شناخته شده است.